طبعاً حكم مقتضاى آن موضوع نيز بر آن مترتّب خواهد شد . در مثال خون ، چنانچه همين شرائط و زمينه استفاده در زمان حاضر ، در زمان رسول خدا تحقّق مىپذيرفت قطعاً رسول خدا استفاده از آن را جهت مرضى و ساير مصارف عقلائى امروزه در بيمارستانها و لابراتوارها جائز مىشمرد و خريد و فروش آن را حلال مىدانست ؛ و اگر شرائط و زمينه استفادهء روز در بعضى از امكنه منتفى شود ، قطعاً حرمت بيع و شراء در آن مكان بر آن مترتّب خواهد شد . مقصود از دخالت زمان و مكان در اجتهاد تبدّل شرائط و قيود و مخصّصات موضوع احكام است تأثير زمان و مكان و دخالت آنها در كيفيّت استنباط پايه‌اى ندارد با توجّه به مطالب گذشته روشن مىشود كه مسأله‌اى به نام زمان و مكان و دخالت آنها در كيفيّت استنباط وجود ندارد . آنچه كه مهم است تبدّل شرائط و قيود و مخصِّصات و معيِّنات موضوع احكام است كه ممكن است در يك زمان نيز اين قضيّه اتفاق افتد و در همان زمان تحوّل موضوع ، دوباره شرائط به جاى سابق برگردد . و اجتهاد چيزى جز تبيين موضوع و تطبيق آن بر اصول كليّه احكام و كيفيّت ادراك اقرب به واقع و منبع وحىِ ادلّهء احكام نيست ، و تقسيم اجتهاد بر اجتهاد تقليدى و پويا نادرست مىباشد . در واقع كارى كه يك مجتهد انجام مىدهد در مرحله اوّل تشخيص صحيح موضوع و سپس ادراك شايستهء مفاد و مَغْزاى منابع ادلّه احكام و در نتيجه انطباق حكم وضعى يا تكليفى بر موضوعات آنها است . و اگر در موضوعى از موضوعات بواسطهء حرج و يا عنوانى از عناوين ثانويه مجبور به افتاء بر خلاف حكم اجتهادى خود گرديد ، با رفع آن عنوان بايد به حكم اوّلى تسليم گردد و افراد را به آن سوق و ارجاع دهد .